मोहीम शिखर सावरकर ... एक ध्यासपर्व भाग २

प्रातःस्मरणिय गो. नि. दांडेकर स्मरणदिन 

गुरूवार, दिनांक - ० १  जून  २०१७

मोहीम शिखर सावरकर ... एक ध्यासपर्व : भाग २ 

स्वातंत्र्यदिन जल्लोशात साजरा....

मोहिमेच्या जय्यत तय्यारीत सम्पूर्ण पथक मनालीतून निघण्यापूर्वी 

श्री. राजीव शर्मा आणि त्यांच्या ट्रेक इंडिया या संस्थेमार्फत योग्य ते मार्गदर्शन, साधनसामुग्री आणि सहायक मदतनीस यांचेसह मोहिमेने मनालीतून सुमारे ११५ कि.मी. अंतरावरील बातल हे ४,२०५ मिटर उंचीवरील मोहिमेचे मुख्य ठिकाण गाठले. राष्ट्रकार्याची एक भव्य, महत्वाकांक्षी मोहिम १४ आॅगष्टला म्हणजे स्वातंत्रदिनाच्या पूर्वसंध्येला नगाधिराज हिमालयाच्या बाहूपाशात येवून विसावली.

बातल म्हणजे फार मोठे ठिकाण नाही. दोन तीन कच्च्या झोपडीवजा टपऱ्या, एक शासकीय विश्रामधाम, चंद्रा नदीवरील एक भक्कम लोखंडी पूल, आणि शेवटी एक देवीचे लहानसे मंदिर बस्स. एवढाच बातल. येथील सर्वात मोठ्या टपरीवजा हाॅटेलचा मालक दोर्जे बोध हा देखील एक जबर इंटरेस्टिंग माणूस. अतिहिमवृष्टीमुळे उद्भवलेल्या प्रलयंकारी घटनेत या वृध्द दोर्जे दांपत्याने अनेकांचे जीव वाचविल्याने या पती-पत्नीला चक्क "नॅशनल ब्रेव्हरी अॅवार्ड" ने गौरविण्यात आले आहे. येथे येणाऱ्या प्रत्येक अतिथीचे अगदी हसतमुखाने आदरातिथ्य करण्यात हे दांपत्य सहकुटूंब कायम व्यस्त असते. मनाली ते कुंजूम पास, चंद्रताल किंवा काजाकडे जाणाऱ्या मार्गावरील एक विश्रांतीचा थांबा म्हणून बातलचे महत्व मोठे आहे.

बातल येथे पोहोचलेले मोहीम सदस्य  

प्रत्येक देशाभिमानी नागरिकाच्या दृष्टीने आनंदाचा दिवस म्हणजे आपल्या लाडक्या देशाचा स्वातंत्र्यदिन. याच दिवशी बातलपासून १४ कि.मी. अंतरावरील व सुमारे १३,५०० फुट उंचीवरील ”कुंजूम पास“ येथे सकाळीच भेट देवून, तेथील धर्मस्थळाचे दर्शन घेतले. तेथून आमची पायगाडी निघाली ते थेट चार तासांच्या मजबून पायपीटीनंतर "ल्हामो ला" पास ओलांडून सुमारे १४,००० फुट उंचीवरील ”चंद्रताल“ या विशाल हिमालयीन सरोवराच्या तीरावर येवून विसावलो. चंद्रतालचे ते अस्सल आरस्पानी, सौंदर्य पाहताच सर्वजण सुखावून गेले. असं म्हणतात की या सरोवराच्या किनारी देव-देवतांचा वावर असतो. त्या सर्व आख्यायिका बाजूला ठेवल्या तरी तेथील स्वच्छता, शांतता, असमंतात भरून राहिलेला एक अवर्णनिय आनंद यांमुळे त्या निखालस जलसौंदर्यात सुखनिधान निसर्गदेवतेचा वावर नक्की असावा असे वाटून गेले. तेथे जमलेल्या स्थानिक गावकऱ्यांसमवेत भारताचा मानबिंदू तिरंगा उंचावून स्वातंत्र्यदिवस मोठया उत्साहात साजरा केला.

चंद्रताल येथे स्थानिकांसमवेत मोहीम सदस्यांनी स्वातंत्र्यदिन उत्साहात साजरा केला ... 

तळशिबिराच्या दिशेने मोहिम रवाना....

चंद्रताल येथील भेटीने अतिउंचीवरील हवामानाशी एकरूप होण्याचा विधी समारंभपूर्वक संपन्न झाल्यामुळे आम्ही दुसऱ्या दिवशी सक्काळीच मुंबईहून आणलेल्या पुरणपोळया लाडू आणि भरपूर चहाचा आस्वाद घेवून बातल सोडले. आणि कुख्यात अशा कर्चा नालाच्या उगमाच्या दिशेने आगेकुच केले. कर्चा नाला ओलांडून पुढे गेलो असतो तर कदाचित, चूकून हिमाचल प्रदेशातील एक मोठी हिमनदी ”बडा शिगरी“ वर आमची वरात दाखल झाली असती. पण घरचा अभ्यास चांगला झाल्याने मोहिमेचा प्रवास योग्य दिशेनेच सुरू राहिला. ”कर्चा नाला“.... कसला नाला? नाले शहरात असतात. तो तर साक्षात नद होता. तिथल्या बोलीनुसार त्याला नाला हे काहीसं ओंगळवाणं संबोधन प्राप्त झालं होतं. पण बेसावध क्षणी हत्तीदेखील वाहून नेण्याची त्याची असामान्य क्षमता होती.

खवळलेल्या कर्चा नालयाशी पंगा नको म्हणून डोंगरवाटेने मार्गक्रमणा करताना मोहीम सदस्य 

अनेक बळी घेतल्यामुळे आजूबाजूच्या परिसरातच नाही तर जगभरातून बदनाम असा कर्चा नाला अगदी भरात असल्यामुळे उगाच शहाणपणा न करता आम्ही जागोजागी दोर लावून काही अवघड जागा ओलांडल्या. अचानक समोर उभे राहणारे नकोसे वाटणारे भयंकर चढ, बर्फाळ पाण्याचे बेफाम प्रवाह, ते सहीसलामतरीत्या पार करण्याकरीता नैसर्गिक हिमसाकव (स्नोब्रिज).... त्यावरदेखील धोका होताच .... कारण वर-वर जरी बर्फावरून चालणे असले तरी त्याखाली वाहणारे हिमनदीचे घोंघावते पाणी काळजात धडकी भरवत होते.

स्नोब्रिजच्या खालून घोंघावत वाहणारा प्रवाह 

ही सर्व सर्कस पूर्ण करून काही अंतर काटले असता, एका अवखळ खोडकर नाल्याने उगाच आमची फिरकी घेतली. अचानक रौद्र रूप धारण केलेल्या या नाल्याने आमची चांगलीच जिरवली... सहा वेळा एव्हरेस्ट सर केलेल्या पेंम्बा शेर्पा यांची या नाल्यातच भेट झाली.

महान गिर्यारोहक पेम्बा शेर्पा यांचेशी भेट 

आमच्या पूर्वनियोजित हिमशिखराच्या परिसरातील ६,०६६ मिटर उंचीचे शिखर सर करून एका बंगाली टिमसह ते परतत होते. त्या जलप्रपातात आपादमस्तक न्हावून, एका महाप्रतापी गिर्यारोहकाची अशी ओलीचिंब भेट घेवून आम्ही थेट सुमारे ४,४०० मिटर उंचीवरील मोहिमेचे तळशिबीर गाठूनच श्वास घेतला.

आमचे सर्वात तरूण सहकारी, ६५ वर्षांचे प्यारेलाल चाचा, नामग्याल नेगी, अमर नेगी, मॅनेजर प्रविण, मास्टर शेफ विकी आणि त्याचा सहायक अशोक यांची डोंगरातली चाल, त्यांचं निसर्गाशी असलेलं घट्ट नातं, सलगी पाहून आमचा जोष वाढतच होता.

अद्वितिय हिमशिखराचे तळशिबिर उभारले....

कर्चा नालयाच्या शेजारी  उभारण्यात आलेले मोहिमेचे तलशिबीर 

कर्चा नाल्याच्या उजव्या तीरावरील मस्त गवताळ काठावर मोहिमेचे सर्वात महत्वाचे असे तळशिबीर अर्थात ”बेसकॅम्प“ उभारण्यात आला. तळशिबीर नांदू लागण्यापूर्वी, तेथे आधीच दगडा-खडकांनी उभारलेल्या क्षेत्रपालाच्या मंदिरात आमचेकडील तुळजाभवानी आणि छत्रपती शिवरायांच्या प्रतिमा देखील स्थानापन्न झाल्या. विधीवत पूजा होवून नैवेद्याचा छान शिरा प्रसाद म्हणून वाटण्यात आला. आमच्या या तळशिबीराचा थाट मात्र काही औरच होता. पूर्वेला भव्य असा कर्चा पर्वत मायेने आमच्यासारख्या अवखळ पोरांवर हिमवृष्टी करीत होता तर पश्चिमेला बातल गावाने एखादया सलगीतल्या गाववाल्यासारखी पाठराखण केली होती. दक्षिणेला प्रचंड डोंगरधारेखालून कर्चा नाला भयंकर गर्जनेसह धमकावत, धुसफुसत पण गपगुमान, खालमानेने वहात होता आणि दक्षिणेला या दरीने एक वळण घेतले होते. तेथेच एका जंक्षनवर कर्चा नाला एका अवाढव्य शिखरधारेमुळे मधूनच विभागला गेला होता. ही शिखरधार मात्र आम्हाला सतत खुणावत होती.

भौगोलिकदृष्टया पाहिले तर खोऱ्याच्या वरच्या भागातील हिमनदयांमुळे होणारा पाण्याचा अखंड पुरवठा व त्यामुळे अहोरात्र वाहणारा कर्चा नाला. या नाल्याच्या अविरत वाहण्यामुळे तयार झालेल्या या दरीच्या दोन्ही अंगाने विशाल पर्वतधारा निर्माण झाल्या. त्यावरील एक प्रमुख शिखर म्हणजेच २०,५७० फुट उंचीचा भव्य असा कर्चा पर्वत. काही वर्षांपूर्वीच या खोऱ्यात भारतीय गिर्यारोहणाचे अध्वर्यू हरिश कपाडीया यांनी देखील भटकंती केली होती. राजीव शर्मा यांचे पथकाने येथे २००९ पासून अनेक विदेशी पथकांसोबत सर्वेक्षण करून येथील कित्येक अजिंक्य हिमशिखरांची नोंद घेतली. आणि तेंव्हापासून जपान, सिंगापूर तसेच प. बंगालच्या पथकांनी येथील अनेक अजिंक्य अनामिक हिमशिखरांवर यशस्वीरीत्या स्वारी केली होती. पण आम्ही निवडलेलं शिखर हे एकमेवाद्वितीयच होतं. कारण अनेक देशी-विदेशी पथकांनी या शिखराच्या आजूबाजूची शिखरे पादाक्रांत केली. पण याच्याकडे नजर उंचावून पाहण्याचे धारिष्ट्य त्यांना झाले नाही. ”दगडापेक्षा बर्फ बरा“ म्हणून त्यांनी इतर शिखरांची वाट धरली.... याच्या वाटेला गेली नाहीत. कारण चढाईमार्गावर पायथ्यापासून माथ्यापर्यंत या शिखरावर बर्फाचा लवलेष नाही. थोडयाशा चुकीमुळे कपाळमोक्ष करायला मात्र दगडराशींचा महासागरच उभा होता.

दगडराशींच्या महासागराच्या पार्श्वभूमीवरील नयनरम्य शिखर सावरकरांचे विलोभनीय दर्शन...